Metody aktywizujące na lekcjach fizyki

Stosowanie na lekcjach fizyki aktywizujących metod uczenia i uczenia się pomaga nie tylko uczniom, ale także ułatwia pracę nauczycielowi. Wprawdzie nauczyciel, który decyduje się na pracę według wybranej metody musi wcześniej przygotować materiały, zaaranżować miejsca nauki, doskonalić swe umiejętności metodyczno-dydaktyczne - jest to jednak obciążenie przejściowe, które procentuje w przyszłości. Uczniowie zaczynają być samodzielni, rozwijają własne strategie uczenia się, wyzwalają w sobie autentyczną motywację i ciekawość uczenia się. Nauczyciel ma przez to coraz rzadziej do czynienia z niesfornymi, znudzonymi i niechętnymi uczniami, a coraz częściej obserwuje zaangażowanie, zainteresowanie i aktywność.
Metody aktywizujące to wskazówki, sposoby działania, które pomogą uczniom:

• pogłębić zainteresowania
  
• przyswoić bez trudu nową wiedzę
  
• rozwinąć własne pomysły
  
• komunikować się
  
• dyskutować i spierać na różne tematy
  
• podjąć działania na rzecz własnej szkoły
  

Moje opracowanie ma charakter praktycznych wskazówek i zawiera wyłącznie przykłady sprawdzone na lekcji.

FILM

Cele zastosowania:

• poznanie przez uczniów nowego zakresu materiału
• przekazanie ważnych informacji w formie wizualnej
  
• uaktywnienie doświadczeń uczniów
  
• zainteresowanie uczniów tematem mało atrakcyjnym
  
• uczenie aktywnego korzystania z telewizji
  
• zachęcanie do oglądania filmów popularno- naukowych
  

Przebieg :
Szkoda poświęcać czas na film, który uczniowie mają tylko "zobaczyć". Niewiele z niego zapamiętają, a nauczyciel nawet nie dowie się, czy coś ich zainteresowało. Dlatego czas prezentacji nie powinien przekraczać 20-30 min. W trakcie filmu uczniowie powinni otrzymać zadanie do wykonania. Film powinien być przeanalizowany samodzielnie lub zespołowo.
Metoda ta wymaga odpowiednich warunków organizacyjnych ( dostęp do video) oraz odpowiedniej "videoteki". Ja korzystałam z zestawu kaset .

Burza Mózgów

Cele zastosowania:
Jest to metoda twórczego rozwiązywania problemów. Rozwija sprawności umysłowe, kreatywność, przełamuje opory przed przedstawieniem własnych pomysłów, pobudza wyobraźnię.

Przebieg:
Metoda ta polega na podawaniu w krótkim czasie dużej liczby różnych skojarzeń, rozwiązań, które niesie wyobraźnia. Należy dokładnie wyjaśnić klasie zasady "burzy mózgów":

• każdy pomysł jest dobry
  
• ważniejsza jest liczba pomysłów, niż ich jakość
  
• nie komentujemy pomysłów
  
• nie wtrącamy własnych propozycji do pomysłów innych
  
• zabieramy głos na znak nauczyciela
  
• wszyscy na równych prawach bierzemy udział w zgłaszaniu pomysłów
  
• zgłaszamy pomysły przez ....... min.
  

Metoda ma przebieg etapowy:

I. Wytwarzanie pomysłów
Proces wytwarzania pomysłów można zainspirować poprzez stawianie pytań lub zagadnień, np.:

• wymieńcie zastosowania;
  
• podajcie możliwe rozwiązania;
  
• jaki macie pomysł na ... ? ;
  
• z czym wam się kojarzy ... ? itp.
  

Pytanie kierujemy do całej klasy. Odpowiedzi zapisujemy na tablicy.

II. Ocena i analiza zgłoszonych projektów
Ten etap służy selekcji podanych pomysłów. Dzielisz klasę na zespoły i każdemu z nich przydzielasz z powstałej liczby proporcjonalną liczbę pomysłów. Zespoły dokonują analizy i wybierają jeden spełniający ustalone wcześniej kryteria. Przedstawiają swój wybór klasie wraz z uzasadnieniem. Cała klasa decyduje o wyborze najlepszego rozwiązania.

III. Zastosowanie pomysłów, rozwiązań w praktyce
Cały zespół klasowy pod kierunkiem nauczyciela pracuje nad opracowaniem zastosowania wybranego pomysłu w praktyce.

Metoda ta nie wymaga specjalnego przygotowania technicznego. Jej mocną stroną jest aktywność wszystkich uczniów.
Stosuję ją często na lekcjach np. "Pojęcie pracy i energii", "Czy możliwe byłoby życie bez tarcia?", "Zjawisko dyfuzji i jego wpływ na otaczające nas środowisko", "Rozszerzalność temperaturowa ciał i jej zastosowanie" itd.

Eksperyment

Cele zastosowania:

• stosowanie zdobytej wiedzy w praktyce
  
• rozwijanie osobistych zainteresowań
  
• angażowanie uczniów w proces lekcyjny
  

Przebieg:

1. Przygotowanie doświadczenia według instrukcji.
   Należy podzielić klasę na grupy i każda z grup otrzymuje opis doświadczenia. Jeżeli uczniowie, będą mieli problemy mogą zgłaszać się do nauczyciela.
   
2. Protokołowanie wyników doświadczenia-każda grupa wykonuje szereg pomiarów, które przedstawia w formie protokołu.
   
3. Tworzenie teorii- uczniowie doszukują się pewnych prawd, zasad, które można wywnioskować z zaprezentowanych zestawień.
   

Dzięki eksperymentowi uczniowie szybciej zapamiętują definicje i teorie, łączą zdobywaną wiedzę z praktycznym działaniem. Ważne, aby doświadczenia nie były zbyt skomplikowane i każda grupa mogła je wykonać.

Inscenizacja

Cele zastosowania:

• rozwiązywanie problemów w twórczy sposób
  

Przebieg:
Metoda składa się z dwóch części : inscenizacji i dyskusji nad nią.

1. Przygotowanie scenariusza danej lekcji.
   
2. Dokonanie wyboru uczniów, którzy wcielą się w role-należy dać czas aktorom na przygotowanie się do roli.
   
3. Uczniom nie uczestniczącym bezpośrednio w inscenizacji należy powierzyć role obserwatorów-podczas przedstawienia robią notatki.
   
4. Po inscenizacji należy przeprowadzić dyskusję.
   

Ważne jest, aby dokładnie uzmysłowić uczniom cel, jaki chcemy osiągnąć stosując tę metodę. Nie można jej improwizować i "robić z marszu". Możemy narazić się na niepowodzenie a cele, które sobie postawimy nie zostaną osiągnięte. Ja zastosowałam tę metodę przy temacie "Prąd indukcyjny- wielkie odkrycie Faraday'a".

Obserwacje

Cele, zastosowanie:

1. polega na dokładnym śledzeniu zjawiska
   
2. uczy wnioskowania, dostrzegania różnic, związków
   
3. ułatwia rozumienie podanych wiadomości
   
4. skupia uwagę uczniów
   
5. uczy spostrzegawczości
   

Przebieg:
Obserwacje mogą być prowadzone w terenie lub w pracowni.

1. Przedstawić uczniom cel i sposób prowadzenia obserwacji
   
2. Przygotować uczniów do prowadzenia obserwacji, podać niezbędne informacje na jej temat.
   
3. Wyjaśnić niezrozumiałe zjawiska lub wątpliwości uczniów.
   
4. Po zakończeniu należy omówić obserwacje z uczniami.
   

Metoda ta wzbudza zainteresowanie przedmiotem. Wiąże wiedzę z praktyką.

6 - 3 - 5

Cele zastosowania:

• służy poszukiwaniu rozwiązań i rozwiązywaniu problemów.
  

Liczba w nazwie oznacza:

6- liczba osób lub grup
3- liczba rozwiązań, pomysłów
5- liczba tzw. Rundek

Przebieg :
Należy przygotować 6 kart pracy jak poniżej:

1. Zapisać na tablicy problem, dla którego trzeba znaleźć rozwiązanie.
   
2. Wyjaśnić, że pracujemy w 6 grupach.
   
3. Dokonujemy podziału na zespoły.
   
4. Usadzamy zespoły na obwodzie koła.
   
5. Rozdajemy zespołom karty ćwiczeń.
   
6. Wyjaśniamy, że zadaniem zespołu jest znalezienie trzech możliwych rozwiązań do przedstawionego problemu i wpisanie ich w ponumerowane pola na karcie ćwiczeń. Na wykonanie zadania zespoły mają 6 minut.
   
7. Na hasło "start" grupy przekazują sobie karty ćwiczeń w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara.
   
8. Grupy zapoznają się z pomysłami zapisanymi przez sąsiednie grupy. Czynności opisane w punkcie 6, 7 powtarzamy 5 razy, przy czym czas przeznaczony na przeprowadzenie kolejnej rundki przedłużamy o 1 minutę. Po 5 rundkach wszystkie rubryki w karcie ćwiczeń powinny zostać wypełnione.
   
9. Grupy prezentują wypełnione karty.
   
10. Wspólnie z uczniami dokonujemy oceny powstałych pomysłów i wybieramy te, które uznajemy za możliwe do zrealizowania.
    

Główną zaletą tej metody jest duża intensywność pracy i powstawanie wielu rozwiązań w stosunkowo krótkim czasie.
Stosuję tę metodę przy okazji realizacji tematów :
"Znaczenie wody i powietrza w życiu organizmów żywych"
"Wpływ pola magnetycznego i elektromagnetycznego na organizmy żywe"
"Światło i cień"
"Promieniowanie a zdrowie ludzkie"

Internet

Cele, zastosowanie:

• poszukiwanie, porządkowanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł
  
• efektywne posługiwanie się technologią informatyczną
  

Przebieg:

1. Wybranie tematu, który będzie przedmiotem poszukiwań w Internecie. Uczniowie w domu lub na lekcji wyszukują wszelkie materiały, które są związane z danym tematem.
   
2. Dzielimy uczniów na grupy.
   
3. Na komputerze uczniowie przygotowują prezentację materiałów.
   

Aby zastosować tę metodę, musimy mieć do dyspozycji salę komputerową z podłączeniem do Internetu. Proponuję zastosować tę metodę na lekcjach następujących : "Budowa Układu Słonecznego" , "Sztuczne obiekty w Kosmosie" itp.

Komputerowe programy edukacyjne

Cele, zastosowania:

1. obserwacja i analiza zjawisk- filmy i programy symulacyjne
   
2. przedstawienie wyników pomiarów w postaci wykresów i zestawień tabelarycznych.
   
3. wykorzystywanie Internetu do uzyskiwania potrzebnych informacji z dziedziny fizyki i astronomii.
   

Przebieg:

1. Przedstawienie zagadnień objętych programem nauczania w ciekawy i pobudzający aktywność uczenia sposób.
   
2. Możliwość dostosowania tempa pracy do indywidualnych potrzeb ucznia.
   
3. Fragmenty programu mogą być wykorzystane przez nauczyciela na lekcji prowadzonej tradycyjną metodą.
   

Ja korzystam z programu edukacyjnego z serii eduROM

To tylko niektóre z metod aktywizujących, które można zastosować na lekcjach fizyki. Udowodniono, że uczeń zapamiętuje:

• 50 % tego, co słyszy i widzi
  
• 70% tego, co sam mówi
  
• 90% tego, co sam robi
  

Widać więc, że najwięcej zapamiętuje wtedy, gdy działa w zespole, gdy wykonuje konkretną pracę - GDY JEST AKTYWNY .

mgr Halina Świątnicka
nauczyciel fizyki
Gimnazjum Nr 2 we Wrześni