Elementy nauczania programowanego w kształceniu zintegrowanym.

Nauczanie programowane narodziło się na fali "technicznego myślenia". Było uwieńczeniem dążeń, by proces dydaktyczny ulegał indywidualizacji i automatyzacji. Autorem koncepcji , która znalazła zastosowanie w dydaktyce był B. F. Skinner. Najważniejszym elementem nauczania programowanego jest program rozumiany jako odpowiednio uporządkowane następstwo poleceń, które są przekazywane za pośrednictwem maszyny dydaktycznej lub podręcznika programowanego i wykonywane przez uczącego się człowieka. Zależnie od charakteru drogi uczenia się i oczekiwanych odpowiedzi wyróżnia się programy liniowe, rozgałęzione i mieszane.

W Polsce nową technikę programowania, zwaną blokową rozpowszechnił C. Kupisiewicz.

W kształceniu zintegrowanym w klasie III można zastosować elementy programu liniowego, który charakteryzuje się następującymi cechami:

1. Materiał dydaktyczny dzieli się na małe dawki, zwane krokami, które uczniowie opanowują stosunkowo łatwo, podążając krok za krokiem.
   
2. Pytania, czy luki zawarte w poszczególnych ramkach nie mogą być zbyt trudne, aby nie zniechęcać do pracy.
   
3. Uczniowie sami dają odpowiedzi na pytania lub wypełniają luki, przypominając sobie niezbędne informacje.
   
4. W trakcie uczenia się uczniowie są natychmiast informowani, czy ich odpowiedzi są prawdziwe, czy błędne. Odpowiedź prawdziwa jest wzmacniana pozytywnie, fałszywa lub niepełna- negatywnie.
   
5. Wszyscy przechodzą kolejno przez wszystkie ramki programu, lecz każdy to czyni w odpowiednim dla siebie tempie.
   
6. Dość znaczna na początku liczba wskazówek ułatwiających udzielanie odpowiedzi stopniowo jest ograniczana
   
7. W celu uniknięcia wyłącznie pamięciowego przyswajania pewnych sformułowań ta sama myśl powtarza się w różnych wariantach w kilku kolejnych ramkach programu.

Jak wynika z tych cech uczniowie mogą pracować w swoim własnym tempie, mają możliwość samokontroli i zostają wprowadzeni w proces samokształcenia.

Oto kilka autorskich przykładów kart pracy ułożonych w formie programu liniowego.

Pisownia "nie" z czasownikami i przymiotnikami

1. Wiesz już, że przymiotniki to cechy ludzi, zwierząt, roślin i rzeczy. Odpowiadają na pytanie jaki?, jaka?, jakie?
   Czasowniki to nazwy czynności i odpowiadają na pytanie co robi? co się dzieje?
   ________________________________________________________________________
   
2. Z przymiotnikami przeczenie "nie " piszemy łącznie (np. nieładne, niesmaczne), a z czasownikami osobno (np. nie pisze, nie mówi).
   ________________________________________________________________________
   
3. Przepisz i uzupełnij zdanie:
   Czasowniki odpowiadają na pytanie...........................? ................................................? Przymiotniki odpowiadają na pytanie ....................? ....................? ....................?
   Sprawdź odpowiedzi w ramce 1. Popraw błędy jeśli je masz. Przejdź do ramki 4.
   ________________________________________________________________________
   
4. Wybierz linijkę, w której występują tylko przymiotniki:
   a) żółty, pióro, miły (przejdź do ramki 5)
   b) śpiewa krótki, wysoki ( przejdź do ramki 6)
   c) ciekawe, niebieskie, okrutne (przejdź do ramki 7)
   ________________________________________________________________________
   
5. Wybrałeś błędną odpowiedź. Wyraz pióro to rzeczownik i odpowiada na pytanie kto? co? i jest nazwą ludzi, zwierząt, roślin i rzeczy. Z podanych wyrazów wypisz przymiotniki: czarny, gniewa się, maluje, uprzejmy, uczciwy.
   Prawidłowa odpowiedź: czarny, uprzejmy, uczciwy. Jeśli masz dobrze przejdź do ramki 7. Jeżeli nie poproś o pomoc nauczyciela.
   ________________________________________________________________________
   
6. Wybrałeś błędną odpowiedź. Wyraz śpiewa to czasownik. Odpowiada na pytanie co robi? i jest nazwą czynności i stanów.
   Z podanych wyrazów wypisz przymiotniki: czarny, gniewa się, maluje, uprzejmy, uczciwy.
   Prawidłowa odpowiedź: czarny, uprzejmy, uczciwy. Jeśli masz dobrze przejdź do ramki 7. Jeżeli nie poproś o pomoc nauczyciela.
   ________________________________________________________________________
   
7. Zadanie wykonałeś prawidłowo.
   A teraz dokończ i przepisz zdania.
   "Nie pracuje" - piszemy oddzielnie, gdyż "nie" występuje tu przed .............................. .
   "Niesmaczna" - piszemy łącznie, gdyż "nie" występuje tu przed ................................ .
   Odpowiedź sprawdź w ramce 8.
   ________________________________________________________________________
   
8. "Nie pracuje" - piszemy oddzielnie, gdyż "nie" występuje tu przed czasownikiem.
   "Niesmaczna" - piszemy łącznie, gdyż "nie" występuje tu przed przymiotnikiem.
   Jeśli masz błędy przeczytaj jeszcze raz wiadomości w ramce 2, popraw błędy i przejdź do ramki 9.
   ________________________________________________________________________
   
9. W dwóch słupkach są przymiotniki i czasowniki. Przepisz i dokończ według wzoru:
   gra - nie gra trudne - nietrudne
   słyszy - łatwe -
   sprząta - wesoła -
   Przejdź do ramki 10.
   ________________________________________________________________________
   
10. Teraz przed Tobą zadanie trudniejsze. Przymiotniki i czasowniki są tu wymieszane. Przed każdym wyrazem napisz przeczenie "nie".
    rośnie -
    słona -
    pisze -
    ogląda -
    smaczny -
    Przejdź do ramki 11.
    ________________________________________________________________________
    
11. Prawidłowe odpowiedzi:
    rośnie - nie rośnie
    słona - niesłona
    pisze - nie pisze
    ogląda - nie ogląda
    smaczny - niesmaczny
    Jeżeli masz tak samo, to przejdź do ramki 12. Jeśli masz inaczej przeczytaj jeszcze raz wiadomość z ramki 1 i 2 i wykonaj ponownie ćwiczenie z ramki 10. Poproś o pomoc nauczyciela w przypadku trudności. Przejdź do ramki 12.
    ________________________________________________________________________
    
12. Przepisz zdania. Przed podkreślonym wyrazem napisz przeczenie "nie".
    Wojtek pracował dzisiaj do wieczora.
    Dzieci bawią się dużą piłką.
    Sprawdź zadanie w ramce 13.
    ________________________________________________________________________
    
13. Wojtek nie pracował dzisiaj do wieczora.
    Dzieci bawią się niedużą piłką.
    Jeśli masz dobrze przejdź do ramki 14. Jeśli nie, to popraw i cząstkę nie podkreśl kolorowym pisakiem i przejdź do ramki 14..
    ________________________________________________________________________
    
14. Otwórz zeszyt do języka polskiego. Napisz temat: "Pisownia nie z czasownikiem i przymiotnikiem".
    Idź do nauczyciela po dalsze wskazówki.

"Rz" po spółgłoskach - wyjątki.

1. Wiesz już, że po spółgłoskach: b, d, j, w, ch, k, p piszemy "rz" np. brzoza, drzewo, zajrzał, wrzos, chrzan, krzew, przez.
   ________________________________________________________________________
   
2. Od tej zasady są jednak wyjątki. Dziś poznasz te wyrazy
   k: kształt, kształcenie, bukszpan
   p: pszczoła, pszczelarz, Pszczyna, pszenica
   ________________________________________________________________________
   
3. Przepisz poniższe zdanie:
   Po spółgłoskach ............................................ piszemy "rz". W niektórych wyrazach po spółgłoskach ............... i ................. piszemy sz.
   Jeśli masz trudności przeczytaj powtórnie ramkę 1 uzupełnij i przejdź do ramki 4.
   ________________________________________________________________________
   
4. Uzupełnij zdania wyrazami pszczoła, pszenica, kształtem.
   Księżyc czasami przypomina ...................... rogal.
   Wiosną ..................... zapylają kwiaty .
   Rolnik całe pole obsiał ................................ .
   Poproś o sprawdzenie nauczyciela i przejdź do ramki, którą ci poleci.
   ________________________________________________________________________
   
5. Ułóż wyrazy z sylab:
   szpan - buk ....................................
   czoła - psze ....................................
   ca - ni - psze ....................................
   ________________________________________________________________________
   
6. Uzupełnij fragment wiersza:
   Imć pan Buk__pan, hen pod P__czyną z wielkiej p__czół hodowli słynął.

Zakończyłeś (aś) swoją pracę. W domu naucz się na pamięć zdanie z ramki 6 i napisz je z pamięci.

Czworokąty.

1. Na rysunkach są przedstawione różne czworokąty. Każdy czworokąt ma 4 kąty, cztery boki i 4 wierzchołki, które są oznaczone literami.
   
   ________________________________________________________________________
   
2. Przyjrzyj się tym czworokątom. W czworokątach CDEF, GHIJ, KLMN boki przeciwległe są równe i równoległe. Taki czworokąt nazywamy równoległobokiem.
   ________________________________________________________________________
   
3. Uzupełnij zdanie: Każdy czworokąt ma cztery ......................, cztery ........................., ....................... wierzchołki.
   Odpowiedź sprawdź w ramce 1. Popraw błędy i przejdź do ramki 4.
   ________________________________________________________________________
   
4. Przyjrzyj się temu czworokątowi i powiedz, dlaczego nie jest on równoległobokiem.
   Poproś o sprawdzenie nauczyciela i przejdź do ramki 5.
   
   ________________________________________________________________________
   
5. Równoległobok, w którym wszystkie kąty są proste nazywamy prostokątem. Wśród prostokątów są takie, które mają wszystkie boki równe. Nazywamy je kwadratami.
   Przejdź do ramki 6.
   ________________________________________________________________________
   
6. Która z figur jest kwadratem a która prostokątem.
   
   Czworokąt ABCD jest ....................................... .
   Czworokąt EFGH jest ........................................ .
   Odpowiedź sprawdź w ramce 7.
   ________________________________________________________________________
   
7. Czworokąt ABCD jest kwadratem.
   Czworokąt EFGH jest prostokątem.

Zapamiętaj, że :
{ czworokątem
Każdy kwadrat jest równoległobokiem
prostokątem
Nie każdy czworokąt jest }
Nie każdy równoległobok jest kwadratem
Nie każdy prostokąt jest
Istnieją także takie czworokąty, które nie są ani równoległobokami, ani prostokątami, ani kwadratami. Mają one inne własności i inne nazwy.

Mnożenie i dzielenie w zakresie 100
kolejność wykonywania działań.

1. Mnożenie i dzielenie ma pierwszeństwo przed dodawaniem i odejmowaniem.
   ________________________________________________________________________
   
2. Działanie w nawiasie ma zawsze pierwszeństwo.
   ________________________________________________________________________
   
3. Wykorzystaj wiadomości z ramki 1 i oblicz.
   40 - 5 × 2 =
   6 × 5 + 42 : 6 =
   9 × 7 - 20 =
   14 + 2 × 7 =
   6 × 8 - 15 =
   16 : 4 + 30 + 2 =
   Po obliczeniu sprawdź w ramce 4.
   ________________________________________________________________________
   
4. 40 - 5 × 2 = 40 - 10 = 30
   6 × 5 + 42 : 6 = 30 + 7 = 37
   9 × 7 - 20 = 63 - 20 = 43
   14 + 2 × 7 = 14 + 14 = 28
   6 × 8 - 15 = 48 - 15 = 33
   16 : 4 + 30 + 2 = 4 + 30 + 2 =36
   Jeśli masz tak przejdź do ramki 5. Jeśli nie to wykonaj jeszcze raz obliczenia przy pomocy drzewek.
   ________________________________________________________________________
   
5. Wykonaj następujące polecenia:
   a) sumę liczb 8 i 2 zwiększ o 4
   b) sumę liczb 8 i 2 zwiększ 2 razy
   c) różnicę liczb 8 i 2 zmniejsz o 5
   d) różnicę liczb 8 i 2 zmniejsz 3 razy
   Wyniki sprawdź w ramce 6
   ________________________________________________________________________
   
6. a) (8 + 2) + 4 = 14
   b) (8 + 2) × 2 = 20
   c) (8 - 2) - 5 = 1
   d) (8 - 2) 3 = 2
   Jeśli masz inaczej wykonaj to zadanie:
   Napisz sumę, różnicę, iloczyn, i iloraz liczb 10 i 2.
   a) suma to wynik ................................ więc 10 + 2 =
   b) różnica to wynik ............................. więc 10 - 2 =
   c) iloczyn to wynik ............................. więc 10 × 2 =
   d) iloraz to wynik ................................ więc 10 : 2 =
   W brakujące miejsca należało wpisać
   a) dodawania
   b) odejmowania
   c) mnożenia
   d) dzielenia
   Jeśli i tu masz źle to poproś o pomoc nauczyciela.
   ________________________________________________________________________
   
7. Spośród niżej napisanych działań wybierz te, które są obliczone poprawnie. Narysuj drzewka.
   3 × 6 + 42 : 7 = 24
   80 : 8 - 14 = 3
   90 - 5 × 9 = 30
   Popraw działania błędne. O kontrolę poproś nauczyciela. Przejdź do zadań w ramce 8.
   ________________________________________________________________________
   
8. W kwiaciarni zrobiono 5 bukietów po 3 kwiaty z gerber oraz 9 bukietów po5 kwiatów z róż. Ile było wszystkich kwiatów ?
   ______ × ______ + ______ × ______ =
   Odp. Razem było ............. kwiatów.
   ________________________________________________________________________
   
9. Przeczytaj jeszcze raz zadanie z ramki 8 i oblicz ile bukietów zrobiono w kwiaciarni.
   Odpowiedzi z ramki 8 i 9 sprawdź w ramce 10
   ________________________________________________________________________
   
10. Ile było wszystkich kwiatów ?
    5 × 3 + 9 × 5 = 60
    Odp. Razem było 60 kwiatów.
    Ile zrobiono bukietów ?
    5 + 9 = 14
    Odp. Zrobiono 14 bukietów.
    ________________________________________________________________________

Ramki można uzupełniać długopisem lub ołówkiem. W pierwszym przypadku materiał nie nadaje się już do wykorzystania. Natomiast po wymazaniu ołówka wybrane już ćwiczenia mogą służyć jako powtórzenie materiału.
Nie zalecam jednak tego sposobu pracy do bardzo częstego i systematycznego stosowania, ale do uzupełnienia i wzbogacenia nim swojego warsztatu pracy i uatrakcyjnienia zajęć.

mgr Małgorzata Nadolna
nauczyciel kształcenia zintegrowanego
SSP Nr 1 we Wrześni