(9845 odsłon)
Krytyka:
Założenia wstępne:
- wychowaniu fizycznemu (elementowi procesu wychowania) odpowiada wycinek rzeczywistości społecznej zwany kulturą fizyczną.
- Wychowanie fizyczne wchodzi w dwojakie związki: jest integralną częścią procesu wychowania i jest ogniwem systemu ochrony zdrowia
- Sport jest także rozumiany dwojako: autotelicznie – jako samodzielna instytucja społeczna, rządząca się swoimi prawami i stawiająca jednoznaczny cel (wynik sportowy) oraz instrumentalnie – jako środek w procesie wychowania i ochrony zdrowia; w tym przypadku gra on rolę służebną, podporządkowaną programom głównym (oświaty i ochrony środowiska.)
- Kultura fizyczna nie mieści się w problematyce czasu wolnego, gdyż nie jest przedmiotem wolnego wyboru jednostki, ale elementarnym obowiązkiem współczesnego człowieka, ochroną jego zdrowia fizycznego i psychicznego. Dlatego wychowanie fizyczne musi przygotować wszystkich do czynnego uczestnictwa.
Demel uważa, że :
- system wychowania fizycznego w polskiej szkole jest kompromisem tradycyjnych „ćwiczeń cielesnych” z próbami unowocześnienia.
- Założone funkcje są niewspółmiernie szerokie w stosunku do rzeczywistych funkcji. Materiał programowy zawiera jedynie ćwiczenia ruchowe (środki zabezpieczające) a nie zawiera środków gwarantujących realizację innych kategorii efektów, w szczególności trwałych nawyków, wiedzy i postaw.
- Program pozbawiony wyżej wymienionych elementów nastawiony jest tym samym głównie na cele doraźne, niedostatecznie „uzbraja” ucznia na przyszłość.
- Program wf sprowadza się tylko do ćwiczeń układu ruchowego; natomiast poza programem pozostają tak ważne sprawy jak, choćby dietetyka, higiena trybu życia, technologia wypoczynku, metody samodzielnej pracy nad sobą, nad zdrowiem, sprawnością, urodą.
- „usportowienie” programu utwierdza ucznia, że sport to jedyny przejaw kultury fizycznej, więc kultura fizyczna jest przedmiotem swobodnego wyboru („hobby”) a nie koniecznym i wszechobecnym elementem życia każdego człowieka.
- Programy wf nie są korelowane z programami innych przedmiotów (nawet z nauką o człowieku i higieną), a te przedmioty zawierają teoretyczne przesłanki kultury fizycznej.) W ten sposób wf pozostaje w szkole przedmiotem pozbawionym zaplecza teoretycznego. Uczeń to jakby „żywa maszyna” do odwzorowywania ruchów.
- Powiązania wf ze szkolną służbą zdrowia i oświatą sanitarną są w szkole wątłe i powierzchowne; w zasadzie sprowadzają się tylko do nadzoru lekarskiego nad wf (rozumianym jako system ćwiczeń ruchowych i imprez sportowych). Służba zdrowia jest w szkole enklawą, ekspozyturą innego resortu, a w planach nauczania i wychowania brak przedmiotu zwanego w innych krajach „wychowaniem zdrowotnym.” Dlatego też takie problemy jak wychowanie seksualne, wychowanie dla bezpieczeństwa, walka z alkoholizmem, nikotynizmem, narkomanią, ochrona środowiska naturalnego i inne, mające związek z fizycznym i zdrowotnym wychowaniem młodzieżybywają co najwyżej tematem akcji doraźnych lub efemerycznych przedmiotów nauczania a nie są integralną częścią procesu wychowania.
Demel zaznacza także, że w potocznym rozumieniu kultury fizycznej i wychowania fizycznego zaznacza się tendencja do sprowadzania problemu do spraw ćwiczeń ruchowych lub po prostu – do sportu. Dlatego wszelkie dyskusje dotyczące wychowania fizycznego zamiast zmierzać do poszerzenia pola widzenia, do ambitnych i nowych ujęć kultury fizycznej, „utykają” na sporach o zasięg sportu, zaostrzając konflikt między wyczynem a powszechnym usportowieniem społeczeństwa. Wychowanie fizyczne i rekreacje wchodzą przy tym w zbędną konkurencję ze sportem. Dopóki sport będzie jedynym (a choćby głównym) przedmiotem tego sporu, dopóty model kultury fizycznej społeczeństwa pozostanie piramidą wyników sportowych, a wychowanie fizyczne – machiną selekcyjną, dzielącą populację na wyselekcjonowanych i wyeliminowanych, którym nie wskazano innych perspektyw kultury fizycznej.
PROPOZYCJE MODELOWE DEMELA:
Kultura fizyczna obejmuje wszystkie te wartości, które wiążą się z fizyczną postacią i fizycznym funkcjonowaniem człowieka. Najogólniej mówiąc wartości te odnoszą się do zdrowia, budowy i postawy ciała, odporności, wydolności, sprawności i urody. Kształtują one poglądy i postawy ludzkie, więc są częścią światopoglądu i obyczaju.
Zgodnie z takim ujęciem tzw. „masowa kultura fizyczna” to powszechna higienizacja życia, nawet „medycyna dla wszystkich”, szkoła pracy nad sobą, nad zdrowiem czy urodą. Zasób jej środków daleko wykracza poza sport, a nawet ćwiczenia ruchowe.
Wychowanie fizyczne powinno wprowadzać w świat kultury fizycznej, powinno być jej kursem propedeutycznym, dostosowanym do poszczególnych etapów rozwoju, do płci, środowiska, przyszłego zawodu.
Bardzo rozpowszechnionym błędem jest stawianie wychowania fizycznego obok sportu, turystyki i rekreacji. Wychowanie fizyczne jest bowiem fundamentem a nie szeregowym składnikiem tak pojętej kultury fizycznej. Fundament ten obejmuje całokształt kultury fizycznej młodego pokolenia (więc sport, turystykę i rekreację.)
Nowoczesność w szkolnym wychowaniu fizycznym powinna korespondować z trendami rozwojowymi systemu oświaty. Są to następujące tendencje:
- edukacja permanentna
- prospekcja, czyli wychowanie do przyszłości
- autoedukacja
- intelektualizacja
- humanizacja
- indywidualizacja
- szkoła przedłużona i środowiskowa.
Treść wychowania fizycznego powinna harmonijnie wiązać elementy aktualistyczne (cele doraźne) i perspektywiczne (cele odległe), a także równoważyć funkcję hedoniczno – rekreacyjną (czyli czynny wypoczynek i rozrywkę) z systematyczną, poważną pracą nad własnym doskonaleniem. Tę ostatnią należy oprzeć na przesłankach wielomotywacyjnych (intelektualnych i emocjonalnych) oraz na zasadzie współzawodnictwa indywidualnego i grupowego.
Odpowiednio do wymienionych kategorii treściowych należy wypracować, udoskonalić i zmodyfikować metody pracy, przyjmując za hasła kierunkowe upodmiotowienie ucznia, intelektualizację i intensyfikację. Należy ponadto popierać i upowszechniać:
- wszelkie próby teoretycznej podbudowy wf w postaci nauczania epizodycznego (np. komentarze do zajęć) lub systematycznego
- wprowadzanie oprócz kontroli elementów samokontroli, oprócz oceny – samooceny. Włączenie świadomości wychowanka do procesu wychowania fizycznego pozbawia ten proces cech tresury, humanizuje go, zwiększa gwarancję trwałości nawyków i ukształtowania postaw aktywnych.
- podręczniki i poradniki wf dla ucznia na różnych poziomach i torach kształcenia. Podręczniki tego typu powinny kojarzyć treści wf z treściami wychowania zdrowotnego.
- zadania domowe z wf, mające na celu wyrównywanie braków i wdrażanie do systematycznej pracy nad sobą.
- samorządność młodzieży, która wdraża do samodzielności i odpowiedzialności.
- Metody działania skojarzonego.
Ponadto występują jeszcze inne metody (diagnostyczne, prognostyczne, kontroli efektów), które dzięki biegłemu i umiejętnemu władaniu nimi pozwalają wyzwolić proces wychowania fizycznego z ram czysto technicznego szablonu. Uczeń nie służy wówczas do realizacji programu, a wręcz przeciwnie – program podporządkowany jest jego autentycznym potrzebom – tym deklarowanym, jak i tym, których dziecko nie jest świadome, a które są zawarte w naukowo uzasadnionych normach teorii wf.
CZYM DLA KULTURY FIZYCZNEJ SĄ SPORT, REKREACJA FIZYCZNA I REHABILOITACJA RUCHOWA?
- rekreacja fizyczna:
Rekreacja fizyczna (ruchowa) wyróżnia się tym, że wykracza poza sferę dowolnego wyboru, a wchodzi w sferę powinności, gdyż wynika nie tylko z założeń pedagogicznych, ale również z dyrektyw higieny. Wychowanie do rekreacji to popularyzowanie wzorów, tworzenie różnorakich modeli organizowania czasu wolnego, kształtowania nawyków, przyzwyczajeń, postaw. W ramach procesu wychowawczego szkoła rozwija u młodzieży nawyki rekreacyjne: od ruchu do trwałego zainteresowania. Są w zasadzie dwa generalne warunki realizacji wychowania do rekreacji:
- zaangażowanie intelektualne poprzez budzenie świadomości, łączenie ćwiczeń ruchowych z treścią innych przedmiotów objętych programem nauczania, kierowanie zainteresowań na zachowanie zdrowia, pełnego rozwoju, urody, wprowadzenie podręczników wychowania fizycznego dla uczniów.
- Zaangażowanie emocjonalne poprzez uczestnictwo, które dostarcza dodatkowych przeżyć. Zaznacza się tu rola zajęć pozalekcyjnych.
- sport:
Po pierwsze: sport jest z natury swej instytucją elitarną. Bowiem tam, gdzie jest selekcja, musi być eliminacja.
Po drugie: sport, dzięki standaryzacji, operuje skalą bezwzględną. Każdy przymierza się do rekordu, nie każdy może go jednak osiągnąć
Po trzecie: hasła tzw. „sportu masowego” już dawno „przyblakły”, bowiem sport nie może być „podnóżkiem” wyczynu.
Po czwarte: nowoczesny i autentyczny sport nie mieści się w szkole, bo wymaga dużych nakładów i wykwalifikowanej kadry oraz kosztownego sprzętu i urządzeń.
Po piąte: sport jest bezpardonową walką o prymat i pogonią za rekordem.
Dlatego też sport wnosi najwięcej kontrowersji w dyskusję nad wychowaniem młodzieży.
Autorem publikacji jest:
Piotr Zbąszyniak
Strona główna
Gości: 16